Κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς 2024-2025 υλοποιήθηκε το ευρωπαϊκό etwinning έργο “STEAMission possible with magic chess”, που βραβεύτηκε με το 2ο Βραβείο στον 20ο Εθνικό Διαγωνισμό eTwinning 2025.

Αποτελεί μια πρωτότυπη εκπαιδευτική προσέγγιση που συνδυάζει το σκάκι με δραστηριότητες STEAM. Το έργο διήρκησε από τον Οκτώβριο 2024 έως το Μάιο 2025 και συμμετείχαν σχολεία από 4 χώρες: Ελλάδα, Κύπρο, Ρουμανία, Τουρκία.

Κεντρικό αφηγηματικό πρόσωπο του σεναρίου αποτελεί η ηρωίδα “Chessy”, η οποία, αγγίζοντας μια ξεχασμένη σκακιέρα στη σοφίτα της, μεταφέρεται στο φανταστικό Βασίλειο της Φύσης, όπου μια μεγάλη μαγική σκακιέρα προστατεύει τα θεμελιώδη στοιχεία της φύσης. Κάθε φορά που η ισορροπία του οικοσυστήματος διαταράσσεται, η Chessy, με την ενεργό συμμετοχή των μαθητών και μαθητριών, αναλαμβάνει να συμβάλει στην αποκατάστασή της, μέσα από εκπαιδευτικές δραστηριότητες, που συνδέουν δημιουργικά τους παιδαγωγικούς στόχους του σκακιού με τις βασικές αρχές της εκπαίδευσης STEAM. Τα παιδιά καλούνται να βοηθήσουν την ηρωίδα μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες σκακιού, πειράματα, παρατήρηση φαινομένων, επίλυση αυθεντικών προβλημάτων και ομαδικές εργασίες, συμμετέχοντας ενεργά σε μια πλούσια, διαθεματική μαθησιακή εμπειρία και παράγοντας πλήθος συνεργατικών προϊόντων. Σκοπός του έργου είναι η ανάπτυξη στρατηγικής σκέψης, συνεργατικότητας, κριτικής και αλγοριθμικής σκέψης, καθώς και η ενίσχυση της δημιουργικότητας, της φαντασίας και της περιβαλλοντικής ευαισθησίας των παιδιών, μέσα από ένα περιβάλλον παιχνιδιού και εξερεύνησης. 

Οι θεματικές πάνω στις οποίες στηρίχθηκε το έργο είναι το Σκάκι, ο Αέρας, η Γη και το Νερό και γι’ αυτό το λόγο δημιουργήθηκαν αντίστοιχες ομάδες εργασίας με σκοπό το σχεδιασμό ποικίλων βιωματικών και συνεργατικών STEAM δραστηριοτήτων. Ωστόσο, το σκάκι αποτέλεσε τον κεντρικό άξονα του έργου και λειτούργησε ως συνδετικός κρίκος, μέσα από τον οποίο αναδείχθηκαν και συνδέθηκαν δημιουργικά οι θεματικές του Αέρα, της Γης και του Νερού. Αφορμή για κάθε δράση-αποστολή ήταν ένα μήνυμα βίντεο από την ηρωίδα του έργου την Cheesy, η οποία ζητούσε την βοήθεια των παιδιών, για να σώσει το βασίλειο της φύσης και τη μαγική δύναμη που προστατεύει τα στοιχεία της.

Αρχικά, μέσα από την αφήγηση ενός παραμυθιού, την προβολή επιλεγμένων βίντεο και τη συμμετοχή σε διαδραστικά παιχνίδια στην τάξη, τα παιδιά ήρθαν σε επαφή με τον μαγευτικό κόσμο του σκακιού και τους πρωταγωνιστές του, τα πιόνια. Ακολουθώντας το μήνυμα της Chessy, ανακάλυψαν το σκάκι μέσα από τις αντιθέσεις φωτός και σκιάς και κατασκεύασαν τα δικά τους πιόνια, χρησιμοποιώντας ποικίλα υλικά (πλαστελίνη, πηλό, ζυμάρι, κ.ά). Σε διαδικτυακή συνάντηση συνεργάστηκαν παίζοντας τρίλιζα με τα πιόνια τους, ενώ παράλληλα ζωγράφισαν σκακιέρες με την τεχνική “Thirty”  του Kandinsky, χρησιμοποιώντας ζεύγη χρωματικών αντιθέσεων και οι οποίες εκτέθηκαν σε μια ψηφιακή Πινακοθήκη.

Η επόμενη αποστολή των παιδιών ήταν να τοποθετήσουν μαζί με την Chessy τα πιόνια στη σωστή τους θέση πάνω στη σκακιέρα, καθώς είχαν σκορπιστεί από δυνατούς ανέμους. Μέσα από αυτή την περιπέτεια, τα παιδιά γνώρισαν την προέλευση του αέρα και τις βασικές του ιδιότητες, κατασκεύασαν αεροκινούμενα αντικείμενα και πειραματίστηκαν με τη δύναμή του, ελέγχοντας την αντοχή και τη σταθερότητα σπιτιών που είχαν κατασκευάσει από διαφορετικά υλικά. Στη συνέχεια, δημιούργησαν μια διαδραστική αφίσα, στην οποία παρουσίασαν τα πιο ανθεκτικά σπίτια της Πολιτείας του Αέρα. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους συνάντησαν τη Leafy, ένα μικρό φύλλο που ο άνεμος είχε μεταφέρει από σχολείο σε σχολείο. Σε κάθε στάση, τα παιδιά παρουσίαζαν στη Leafy ένα χαρακτηριστικό μνημείο της περιοχής ή της χώρας τους, μέσα από ζωγραφιές, κατασκευές και σύντομες αφηγήσεις. Όλο αυτό το υλικό συγκεντρώθηκε σε ένα συνεργατικό ψηφιακό βιβλίο, το οποίο αποτυπώνει το ταξίδι της Leafy και τις ιστορίες που μοιράστηκαν τα παιδιά, συνδυάζοντας τη γνώση με τη δημιουργικότητα και την τέχνη. Με αφορμή την πρόσκληση του «διάσημου καλλιτέχνη» Aerius, οι μαθητές συνεργάστηκαν ανά δύο σχολεία και δημιούργησαν τα δικά τους έργα τέχνης. Χρησιμοποίησαν σταγόνες μπογιάς, στις οποίες φυσούσαν αέρα με καλαμάκι, παρατηρώντας πώς σχηματίζονται ποικίλες γραμμές και σχήματα. Τα έργα τους συγκεντρώθηκαν σε ψηφιακή μορφή και παρουσιάστηκαν σε μια διαδικτυακή «Γκαλερί», προσφέροντας στα παιδιά τη χαρά της δημιουργίας και την εμπειρία της συμμετοχής σε μια κοινή καλλιτεχνική δράση. Αφού ολοκληρώθηκαν όλα τα στάδια της αποστολής, ο σοφός φύλακας της πολιτείας του Αέρα, μέσα από μια σειρά διαδραστικών παιχνιδιών, καθοδήγησε τα παιδιά ώστε να ανακαλύψουν τις σωστές θέσεις των πιονιών πάνω στη σκακιέρα.

Η επόμενη αποστολή των παιδιών πραγματοποιήθηκε στο Βασίλειο της Γης, γιατί μια σκοτεινή δύναμη είχε θάψει τα πιόνια βαθιά μέσα στο έδαφος και είχε καλύψει το σημείο με πλήθος αντικειμένων, ώστε να μην μπορούν να απελευθερωθούν. Τα παιδιά ανέλαβαν να βοηθήσουν την Chessy, ξεκινώντας με τη σωστή διαχείριση των απορριμμάτων, τοποθετώντας τα στους κατάλληλους κάδους ανακύκλωσης. Στη συνέχεια, φύτεψαν φυτά, συμβάλλοντας στην ομορφιά και την αναζωογόνηση του περιβάλλοντος. Μέσα από αυτές τις βιωματικές δράσεις, εξοικειώθηκαν με την έννοια της ανακύκλωσης, τη φροντίδα των φυτών και τη σημασία της προστασίας του περιβάλλοντος. Τα σχολεία συνεργατικά δημιούργησαν μια αφίσα με μηνύματα και συμβουλές για τη διατήρηση και προστασία της Γης. Αφού καθαρίστηκε ο χώρος, προχώρησαν στην κατασκευή λουλουδιών και δέντρων χρησιμοποιώντας ανακυκλώσιμα υλικά, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ξεχωριστού κήπου για την Chessy και στην αισθητική αναβάθμιση του πλανήτη. Η δράση τους επεκτάθηκε και πέρα από αυτό, καθώς με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης και της εφαρμογής Seek by iNaturalist, φωτογράφισαν τα λουλούδια που ήθελαν να προσφέρουν στην Chessy, ανακάλυψαν την ονομασία τους και τα αποτύπωσαν ζωγραφικά. Στη συνέχεια, ανάρτησαν τις δημιουργίες τους στο φυτολόγιο της Chessy, συνθέτοντας ένα ακόμη συνεργατικό έργο. Στο τέλος της αποστολής, ο φύλακας του Βασιλείου της Γης δίδαξε στα παιδιά τις σωστές κινήσεις των πιονιών στο σκάκι.

Η επόμενη αποστολή πραγματοποιήθηκε στην Πολιτεία του Νερού. Τα πιόνια, ύστερα από την περιπέτειά τους, είχαν λερωθεί και χρειάζονταν καθάρισμα. Ωστόσο, η κακή δύναμη είχε μολύνει το νερό, με αποτέλεσμα η Chessy να μην μπορεί να τα πλύνει, ενώ ταυτόχρονα απειλούνταν και ολόκληρη η φύση λόγω της έλλειψης καθαρού νερού. Έτσι, τα παιδιά ανέλαβαν να βρουν λύση για τον καθαρισμό του. Μέσα από εκπαιδευτικά βίντεο γνώρισαν το νερό και τον κύκλο του, ενώ στη συνέχεια μετατράπηκαν σε «Ντετέκτιβ του Νερού», διερευνώντας τι προκαλεί τη ρύπανσή του και με ποιους τρόπους μπορεί να καθαριστεί. Ως μικροί επιστήμονες, συμμετείχαν σε STEAM δραστηριότητες, κατασκεύασαν αυτοσχέδια φίλτρα, διατύπωσαν υποθέσεις, πειραματίστηκαν και τελικά κατάφεραν να καθαρίσουν το νερό, συμβάλλοντας τόσο στη σωτηρία της Γης όσο και στη δημιουργία πρωτότυπων έργων τέχνης.

Παράλληλα, οι μαθητές από όλα τα σχολεία συνεργάστηκαν και δημιούργησαν:

• μια κοινή αφίσα για τον Κύκλο του Νερού
• ένα συνεργατικό βίντεο με «ομιλούμενες» σταγόνες που δίνουν συμβουλές για την εξοικονόμηση νερού
• διαδραστικά παιχνίδια με τη Beebot, εξερευνώντας τον κύκλο του νερού με βιωματικό τρόπο.

Λίγο πριν την ολοκλήρωση του έργου, η Chessy ανέθεσε στα παιδιά δύο τελευταίες αποστολές, ώστε το κοινό τους ταξίδι να κλείσει με έναν δημιουργικό και ευχάριστο τρόπο.

Στην πρώτη αποστολή, οι μαθητές συνδύασαν το σκάκι με την κίνηση και τον χορό. Κάθε ομάδα επέλεξε ένα πιόνι, μελέτησε τον τρόπο που κινείται στη σκακιέρα και στη συνέχεια δημιούργησε μια σύντομη χορογραφία που αποτύπωνε τις κινήσεις του μέσα από ρυθμό και έκφραση. Έτσι, οι κανόνες του παιχνιδιού μεταμορφώθηκαν σε μια ζωντανή καλλιτεχνική εμπειρία. Για να ενισχύσουν την ταύτισή τους με το πιόνι που εκπροσωπούσαν, τα παιδιά φόρεσαν αντίστοιχες μάσκες, ενώ όλες οι παρουσιάσεις καταγράφηκαν σε βίντεο, δημιουργώντας ένα πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό.

Στη δεύτερη αποστολή, η Chessy κάλεσε τα παιδιά να συνθέσουν τον ύμνο του Βασιλείου. Οι μαθητές έγραψαν τους στίχους, εκφράζοντας τις αξίες, τα συναισθήματα και τα μηνύματα που αποκόμισαν από τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα. Η μουσική επένδυση δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, προσδίδοντας έναν ιδιαίτερα συγκινητικό και μελωδικό χαρακτήρα στο τελικό αποτέλεσμα.

Μέσα από τις παραπάνω αποστολές και τις συνεργατικές δράσεις τα παιδιά, μεταμορφώθηκαν σε μικρούς επιστήμονες, σχεδιάζοντας και υλοποιώντας πειράματα που αφορούσαν τις ιδιότητες του αέρα, τη διάλυση υλικών στο νερό και την ανάπτυξη των φυτών. Κατά τη διαδικασία αυτή, κατέγραφαν τις παρατηρήσεις τους, διατύπωναν προβλέψεις, πειραματίζονταν και επαλήθευαν τις υποθέσεις τους, ακολουθώντας βασικά στάδια της επιστημονικής μεθόδου. Παράλληλα, ως μικροί μηχανικοί, κατασκεύασαν τρισδιάστατες δημιουργίες, όπως πιόνια σκακιού, αντικείμενα που κινούνται με τον αέρα, ανθεκτικές κατασκευές σπιτιών, φίλτρα καθαρισμού νερού και φυτά από ανακυκλώσιμα υλικά. Ως καλλιτέχνες, πειραματίστηκαν με διαφορετικές τεχνικές ζωγραφικής, όπως η τεχνική straw blow painting και η τεχνοτροπία του έργου «Thirty», δημιούργησαν σκακιστικές χορογραφίες και συνέθεσαν τραγούδια με τη βοήθεια εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Τέλος, ανέλαβαν και τον ρόλο του συγγραφέα και του εικονογράφου, δημιουργώντας ένα συνεργατικό παραμύθι που αποτύπωσε τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους.

Συνολικά, το έργο αποτέλεσε ένα ολοκληρωμένο και σύγχρονο εκπαιδευτικό πλαίσιο, το οποίο συνέδεσε τη μαθησιακή διαδικασία με αυθεντικά περιβαλλοντικά ζητήματα, ενισχύοντας τη συνείδηση των μαθητών ως ενεργών και υπεύθυνων πολιτών. Παράλληλα, συνδέθηκε ουσιαστικά με πολλούς από τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs), καθώς μέσα από τις δράσεις του καλλιέργησε γνώσεις, στάσεις και δεξιότητες που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα, την προστασία του περιβάλλοντος και τη συνεργασία.

Μέσα από την «Πολιτεία του Νερού», τα παιδιά διερεύνησαν τον κύκλο του νερού, τα αίτια της ρύπανσης και τρόπους καθαρισμού του. Με πειράματα και κατασκευή φίλτρων, κατανόησαν τη σημασία της προστασίας των υδάτινων πόρων και της εξοικονόμησης νερού (SDG 6). Στο «Βασίλειο της Γης», οι μαθητές ασχολήθηκαν με την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση υλικών, δημιουργώντας κατασκευές από ανακυκλώσιμα αντικείμενα. Έτσι, ανέπτυξαν υπεύθυνες στάσεις απέναντι στην κατανάλωση και τη διαχείριση απορριμμάτων (SDG 12). Μέσα από τις δραστηριότητες για τον αέρα, το νερό και τη γη, τα παιδιά κατανόησαν τις επιπτώσεις της ανθρώπινης παρέμβασης στο περιβάλλον και ευαισθητοποιήθηκαν απέναντι σε ζητήματα προστασίας του πλανήτη, αναπτύσσοντας οικολογική συνείδηση (SDG 13). Οι δράσεις φύτευσης, η φροντίδα των φυτών και η δημιουργία «κήπου» με ανακυκλώσιμα υλικά ενίσχυσαν τη γνώση και τον σεβασμό για τα οικοσυστήματα και τη βιοποικιλότητα (SDG 15) .