Το δίκτυο "Ενεργά Σχολεία μια Oικοσυμμαχία" βασίζεται στη συνεργασία 24 νηπιαγωγείων της Εύβοιας και της Φθιώτιδας που επικεντρώθηκαν στη δημιουργία βιώσιμων πόλεων/χωριών. Σκοπός της συγκεκριμένης σύμπραξης ήταν η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση όλων των εμπλεκόμενων (μαθητών, εκπαιδευτικών, γονέων και τοπικής κοινωνίας) μέσα από την επεξεργασία των 17 παγκόσμιων στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης. Τα νηπιαγωγεία στόχευσαν στην ενημέρωση των σχολικών κοινοτήτων σχετικά με τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και στην κινητοποίηση των μελών προκειμένου να αναλάβουν δράση και να γίνουν ενεργοί πολίτες. Οι δραστηριότητες που υλοποιήθηκαν εστίασαν στην έρευνα πεδίου, στην προώθηση της βιώσιμης διατροφής, στην αξιοποίηση των απορριμμάτων με δημιουργικό τρόπο, στην επανασύνδεση με τη φύση, στην προαγωγή της κοινωνικής προσφοράς και στη συνεργασία με μια πληθώρα φορέων και οργανώσεων. Αποτέλεσμα της σύμπραξης ήταν η δημιουργία ενός δικτύου αειφόρων σχολείων.
Τα σχολεία που συμμετείχαν από την Εύβοια ήταν το Νηπιαγωγείο Αυλωναρίου και το 1ο Νηπιαγωγείο Λουτρών Αιδηψού (συντονιστές του δικτύου) το 1ο και 2ο Νηπιαγωγείο Νέας Αρτάκης, το Νηπιαγωγείο Νεοχωρίου, το Νηπιαγωγείο Καράβου, το Νηπιαγωγείο Ν. Στύρων, το Νηπιαγωγείο Φύλλων, το 4ο Νηπιαγωγείο Βασιλικού, το Νηπιαγωγείο Μαντουδίου, το Νηπιαγωγείο Πηλίου, το Νηπιαγωγείο Αγίας Άννας, το 1ο Νηπιαγωγείο Ιστιαίας, το 1ο, 5ο, 6ο, 18ο,19ο, 23ο και 33ο Νηπιαγωγείο Χαλκίδας, το Νηπιαγωγείο Φάρου Αυλίδας και από τη Φθιώτιδα το Νηπιαγωγείο Αρκίτσας, το 1ο Νηπιαγωγείο Λάρυμνας και το Νηπιαγωγείο Αγίου Κωνσταντίνου.
Το έργο είχε μεγάλο αντίκτυπο στην ευρύτερη σχολική κοινότητα, καθώς γονείς και παιδιά ενεπλάκησαν σε δραστηριότητες που προώθησαν τις γνώσεις, αλλά και την οικολογική ευαισθητοποίηση. Οι γονείς ενημερώθηκαν με ενδιαφέρον για τις δραστηριότητες και έγιναν οι ίδιοι συνεργοί συμμετέχοντας, κυρίως διαδικτυακά, σε δράσεις σχετικές με το πρόγραμμα (φυτέματα λαχανικών, οικολογικά χριστουγεννιάτικα & πασχαλινά στολίδια, ανακύκλωση, τοπικά προϊόντα, ευφάνταστες συνταγές βιώσιμης διατροφής). Τέλος, εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές συμμετείχαν σε ερωτηματολόγια αξιολόγησης του έργου. Βάσει αυτών αποδείχτηκε ότι επιτεύχθηκαν οι αρχικοί στόχοι. Τα αποτελέσματα των ερωτηματολογίων αποτέλεσαν σημαντικό εργαλείο ανατροφοδότησης για μελλοντικές δράσεις.
Ως μέγιστο αποτέλεσμα ήταν η ενίσχυση του ενδιαφέροντος των νηπίων για μάθηση μέσα από μια διευρυμένη περιβαλλοντική συνείδηση κι ευαισθησία. Οι μαθητές κατανόησαν ότι ανήκουν σε μια μεγάλη εκπαιδευτική κοινότητα, η σύμπραξη της οποίας μπορεί να επιφέρει μελλοντικές περιβαλλοντικές αλλαγές στην κοινωνία. Κι επίσης, η σωστή χρήση των νέων τεχνολογιών μπορεί να ενισχύσει εποικοδομητικά την εκπαιδευτική διαδικασία. Επιπροσθέτως, δημιουργήθηκε το blog της Οικοσυμμαχίας, όπου βρίσκονται όλες οι συνεργατικές δράσεις και όλοι οι εμπλεκόμενοι μπορούσαν να περιηγηθούν: https://energasxoleia-oikosymmaxia.blogspot.com/
Συμπερασματικά, η συνεργασία των συνεργαζόμενων σχολείων μέσα από το έργο με φορείς ήταν πρωτόγνωρη και αποτελεσματική καθώς οι μαθητές αλλά και οι γονείς τους ήρθαν σε επαφή πρώτη φορά με κάποιους από αυτούς τους φορείς (Action Aid, WWF, ΕΕΠΦ, κα), γνώρισαν τις δράσεις και το έργο τους και κατανόησαν την ιδιαίτερη βαρύτητα που πρέπει να δοθεί στην κλιματική αλλαγή μέσα από τη δημιουργία οικολογικά ευαίσθητων πολιτών ξεκινώντας μέσα από το Νηπιαγωγείο.
Όλα τα συνεργατικά αποτελέσματα είναι συγκεντρωμένα στο ακόλουθο ψηφιακό εργαλείο:
https://wke.lt/w/s/H01For
Η συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών αλλά και των μικρών μαθητών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία χτίστηκε ολόκληρο το έργο. Πιο συγκεκριμένα, οι μικροί μαθητές, από την αρχή δούλεψαν μαζί για να δημιουργήσουν από κοινού το λογότυπο του προγράμματος. Για το σκοπό αυτό κάθε σχολείο ανέλαβε να ζωγραφίσει, με συγκεκριμένη τεχνική, ένα από τα γράμματα του τίτλου του έργου τα οποία στη συνέχεια ενώθηκαν και συνέθεσαν το συνεργατικό λογότυπο.
Ακολούθησε η έρευνα πεδίου, όπου τα νήπια είχαν ως στόχο να παρατηρήσουν το φυσικό περιβάλλον της περιοχής τους και να ανιχνεύσουν κινδύνους. Έπειτα, δημιούργησαν Περιβαλλοντικές Επιτροπές που απαρτίζονταν από εκπροσώπους μαθητών, γονέων και υπεύθυνων από το δήμο που ανήκε το κάθε σχολείο καταστρώνοντας κοινό σχέδιο δράσης.
Η διατροφή αποτέλεσε το πρώτο πεδίο ενασχόλησης μέσα από δύο πολύ σημαντικές συνεργασίες. Αρχικά, δανείστηκαν από το Παιδικό Μουσείο της Αθήνας 2 μουσειοσκευές, οι οποίες ταξίδεψαν σε όλα τα σχολεία, φέρνοντας τα παιδιά σε επαφή με τη Μεσογειακή Διατροφή. Έπειτα, συνεργάστηκαν με τη WWF Hellas και μέσα από το καινοτόμο βιωματικό πρόγραμμά της «Το καλάθι του πικ-νικ», προσέγγισαν τη βιώσιμη διατροφή, με εκπληκτικά αποτελέσματα, όπως ένα ψηφιακό βιβλίο με ευφάνταστες συνταγές μαγειρικής και στόχο την αποφυγή της σπατάλης τροφής και μία ψηφιακή παρουσίαση βιώσιμων πιάτων με εποχικά και τοπικά προϊόντα. Κατά το διάστημα αυτό τα σχολεία συνέχισαν τα μαθήματα μέσω τηλεκπαίδευσης λόγω της πανδημίας, οπότε οι γονείς έγιναν βασικοί υποστηρικτές των δράσεων, αλλά ταυτόχρονα μυήθηκαν και οι ίδιοι στη βιώσιμη διατροφή. Σε συνέχεια των παραπάνω, ανέλαβαν μαζί με τις οικογένειες την ανάδειξη των τοπικών παραγωγών δημιουργώντας και δημοσιεύοντας στα ΜΜΕ έναν ψηφιακό χάρτη καταγραφής όλων των τοπικών επιχειρήσεων με τα προϊόντα τους και τα στοιχεία επικοινωνίας. Η κίνηση αυτή έφερε σαν επόμενο βήμα την κοινωνική προσφορά, καθώς ζητήθηκε από τον κάθε παραγωγό να αποστείλει στο Χαμόγελο του Παιδιού στη Χαλκίδα προϊόντα, για την ενίσχυση του Κέντρου Στήριξης Παιδιού και Οικογένειας.
Ακολούθως, σα φυσική συνέχεια οι μαθητές σε κάθε σχολείο δημιούργησαν τους δικούς τους κήπους με εποχικά λαχανικά και βότανα, τα οποία φρόντιζαν συστηματικά παρατηρώντας τη διαδικασία ανάπτυξής τους πριν τα καταναλώσουν. Για το λόγο αυτό, δημιουργήθηκε ένα κοινό ψηφιακό παρατηρητήριο καλλιεργειών όπου κατέγραφαν τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι κήποι τους, στα οποία οι λύσεις δίνονταν είτε μεταξύ τους αν γνώριζαν, είτε από ειδικούς (γεωπόνους, κηπουρούς, αγρότες). Επιπρόσθετα, οι καλλιέργειες εμπλουτίζονταν από το φυσικό λίπασμα που παρήγαγαν τα ίδια τα σχολεία στους ειδικούς ή αυτοσχέδιους κάδους κομποστοποίησης που έβαλαν στις αυλές τους επιτυγχάνοντας την κυκλική παραγωγή.
Με την ολοκλήρωση των παραπάνω δράσεων, ακολούθησε και πάλι εξ αποστάσεως εκπαίδευση, όπου οι μαθητές ασχολήθηκαν σε συνεργασία με τους γονείς, με τη διαχείριση των απορριμμάτων μέσα από την οπτική των 3R (Reduce, Reuse, Recycle). Μια άλλη πρωτοβουλία των φορέων ήταν να αξιοποιήσουν τη θεωρία του Ed. de Bono που περιγράφεται στα “Έξι καπέλα της σκέψης” για να καλλιεργήσουν την κριτική τους σκέψη και να γράψουν τα δικά τους οικολογικά μηνύματα σε μια συνεργατική ιστορία. Τις Απόκριες, επαναχρησιμοποίησαν ανακυκλώσιμα υλικά για να δημιουργήσουν τα δικά τους περιβαλλοντικά καπέλα που ψιθύριζαν μηνύματα για την προστασία του πλανήτη. Πηγή έμπνευσης αποτέλεσε το γνωστό παραμύθι «Η καπελού» της Γιολάντας Τσορώνη, με την οποία συνεργάστηκαν στενά για τη συγγραφή ενός παραμυθιού με οικολογικό περιεχόμενο και ήρωες τα καπέλα. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι τα νήπια γιόρτασαν την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου παίρνοντας συνέντευξη από τη διάσημη συγγραφέα, η οποία δημοσιεύθηκε στο ψηφιακό περιοδικό της Οικοσυμμαχίας «Λογοτεχνική λέσχη». Η επιστροφή στα σχολεία βοήθησε τις ομάδες να ολοκληρώσουν την ενότητα αυτή, συγκεντρώνοντας τα απορρίμματά τους για 2 εβδομάδες τα οποία στη συνέχεια χρησιμοποιήσαν για να φτιάξουν trash art γλυπτά. Αυτά αποτέλεσαν τα εκθέματα μιας ψηφιακής γκαλερί. Φυσικά, σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς λειτουργούσε σε κάθε σχολείο και κάθε σπίτι η γωνιά της δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης άχρηστου υλικού, τόσο για τη δημιουργία παιχνιδιών, μουσικών οργάνων, όσο και θεματικών κατασκευών (πχ χριστουγεννιάτικά στολίδια).
Το τελευταίο διάστημα, τα σχολεία ασχολήθηκαν με τη θαλάσσια ζωή και επικεντρώθηκαν στις οργανώσεις που προστατεύουν θαλάσσια όντα ή προάγουν την προστασία των θαλασσών. Οι μαθητές δημιούργησαν τις δικές τους αφίσες, ενώ παράλληλα πειραματίστηκαν για να μπορέσουν να κατανοήσουν καλύτερα τις περιβαλλοντικές απειλές. Επίλογος των δράσεων αποτέλεσε η δημιουργία ενός κοινού οικοκώδικα. Όλες οι γνώσεις που απέκτησαν μεταμορφώθηκαν σε μηνύματα και γράφτηκαν σε πλακάτ με τα οποία πήραν μέρος στην καμπάνια της ActionAid «Πορεία με Στόχο» που πραγματοποιήθηκε την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος. Κατά τη διάρκεια αυτής οι μαθητές διαδήλωσαν στις πόλεις ή τα χωριά τους, περπατώντας σε σύνολο περίπου 21 χιλιόμετρα!
Επιπλέον, έγραψαν από κοινού περιβαλλοντικές συμβουλές τις οποίες ηχογράφησαν μέσω Webex, σχηματίζοντας μια αλυσίδα συνεργασίας. Τα αποτελέσματά τους προωθήθηκαν μέσω του European School Radio σε μια Χριστουγεννιάτικη εκπομπή, αλλά και μετέπειτα στο διαγωνισμό “Κάντο να ακουστεί” κερδίζοντας το πρώτο βραβείο κοινού. Επίσης, εργάστηκαν συλλογικά προκειμένου να δημιουργήσουν μια ομαδική ψηφιακή αφίσα υπό τη μορφή δια-δραστικού χάρτη για το διαγωνισμό του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου για την ψηφιακή ασφάλεια που διεξήγαγε ο αντίστοιχος ψηφιακός τομέας, saferinternet4kids. Τα σχολεία χωρισμένα σε υποομάδες ανέλαβαν να φτιάξουν ένα από τα επτά κομμάτια της αφίσας με ζωγραφιά και τα εμπλούτισαν με ηχητικά μηνύματα. Η συλλογική τους προσπάθεια συνετέλεσε στο να διακριθούν με το πρώτο βραβείο. Μια άλλη καινοτομία που δίνει και βιώσιμότητα στο έργο ήταν η εγγραφή των σχολείων στο διεθνές δίκτυο “Οικολογικά Σχολεία” με στόχο την απόκτηση της πράσινης σημαίας έπειτα από δύο χρόνια συνεχούς περιβαλλοντικής δράσης. Το συγκεκριμένο εγχείρημα είναι μοναδικό και η περιφέρεια της Στερεάς Ελλάδας θα είναι η πρώτη που θα αποκτήσει τόσα “πράσινα νηπιαγωγεία”.
Μέσα από τη διαθεματική προσέγγιση της κατάκτησης της γνώσης, ενεργοποιήθηκε η σκέψη των μαθητών, οι οποίοι παρήγαγαν έργα με επικοινωνιακό και συνεργατικό στόχο και παρόλες τις δύσκολες συνθήκες της πανδημίας ένιωσαν μέλη ενός ευρύτερου περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένου κοινωνικού συνόλου. Το άνοιγμα του σχολείου στην ευρύτερη κοινωνία ενίσχυσε την εκπαιδευτική διαδικασία και έκανε τα νήπια να νιώθουν περήφανα για τις κατακτήσεις τους. Επίσης, συνετέλεσε ώστε να διατηρείται αμείωτο το ενδιαφέρον για μάθηση και για συνεργασία με τους εταίρους του έργου.
Ανακεφαλαιώνοντας, οι μικροί μαθητές της σύμπραξης των 24 σχολείων Εύβοιας & Φθιώτιδας καλλιέργησαν την περιβαλλοντική τους συνείδηση μέσα από την αλληλεπίδρασή τους με: α)άλλα σχολεία της περιφέρειας (ανταλλαγή απόψεων με εταίρους/ συνομηλίκους), β)περιβαλλοντικές οργανώσεις-φορείς (WWF Hellas, ΕΕΠΦ, ActionAid), γ)ειδικούς (π.χ. Γεωπόνους, διατροφολόγους κ.ά.), δ)τις τοπικές αρχές (υπεύθυνους δήμων για τη δημιουργία περιβαλλοντικών επιτροπών), ε)τους γονείς, αλλά και στ)την τοπική κοινωνία (τοπικές επιχειρήσεις με βιολογικά προϊόντα, φυτώρια κ.ά.).
Τα τελικά αποτελέσματα των δραστηριοτήτων της συνεργασίας των 24 σχολείων παρουσιάζονται μέσα από ποικίλους τρόπους. Οι δραστηριότητες αναρτήθηκαν σε πολλαπλές δημοσιεύσεις στον τύπο (evianews,stereanews, κα), στη σελίδα του Facebook & στα blogs του κάθε συνεργαζόμενου Νηπ/γείου. Η βράβευση του συνεργατικού μηνύματος (βραβείο ακροατών) στο διαγωνισμό "Κάν'το ν' ακουστεί" του EUROPEANSCHOOL RADIO παρουσιάστηκε από την ΕΡΤ3. Η συμμετοχή στον πανελλήνιο μαθητικό διαγωνισμό του saferinternet4kids κέρδισε το 1ο βραβείο. Η δράση “Πορεία με στόχο”, με διοργανωτή την Actionaid Hellas, έφερε ως αποτέλεσμα, να προστεθούν μερικά ακόμα χιλιόμετρα πορείας στο δρόμο προς την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η συνεργασία των νηπιαγωγείων με τη WWF Hellas (Καλάθι του πικ νικ), ο δανεισμός της βαλίτσας της διατροφής από το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο, καθώς και η προβολή των τοπικών προϊόντων μέσα από την εμπλοκή των γονέων, ανέδειξαν τη σημασία της βιώσιμης διατροφής. Έτσι, στο τέλος του προγράμματος ήταν εμφανή τα αποτελέσματα της αλλαγής των διατροφικών συνηθειών των παιδιών.
Ενδεικτικές δράσεις διάχυσης:
- Δημιουργία ραδιοφωνικού μηνύματος με θέμα την αειφορία για τη συμμετοχή στο μαθητικό διαγωνισμό "Κάν' το ν' ακουστεί" του European School Radio"
- Ανακοινώσεις στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο
- Αναρτήσεις στα ιστολόγια των σχολείων
- Δελτία τύπου σε τοπικά και ευρύτερα blogs και ιστοσελίδες ενημέρωσης
- Άρθρα στην εκπαιδευτική ιστοσελίδα ELNIPLEX
- Αφιέρωμα ολοσέλιδο στην πανελλαδικής κυκλοφορίας εφημερίδα ΥΠΑΙΘΡΟΣ ΧΩΡΑ
- Συμμετοχή στην τελετή βράβευσης του European School Radio στην ΕΡΤ3
- Παρουσίαση του προγράμματος στο Πανελλήνιο Συνέδριο Εκπαιδευτικής Καινοτομίας του ΕΕΠΕΚ
- Παρουσίαση συνεργασίας στο ετήσιο συνέδριο eTwinning
- Ανάρτηση στην ιστοσελίδα του ΠΕΚΕΣ Στερεάς Ελλάδας
