Εισαγωγή:
Σε μια εμπνευσμένη εκπαιδευτική πρωτοβουλία, βασισμένη στο μαθησιακό σενάριο «NBS και ανθεκτικά φυτά για μια Βιώσιμη Πόλη», τέσσερα δημοτικά σχολεία από την ευρύτερη περιοχή της Κηφισιάς στην Αθήνα (το 8ο Δημοτικό Σχολείο Κηφισιάς, το 2ο και το 3ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Ερυθραίας και το 7ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Φιλαδέλφειας) ένωσαν τις δυνάμεις τους για να σχεδιάσουν και να δημιουργήσουν ένα πάρκο τσέπης κοντά σε μια τοπική, προηγουμένως καμένη αστική περιοχή.
Το έργο συνδύασε την περιβαλλοντική εκπαίδευση, τις αρχές της Επιστήμης των Πολιτών (Citizen Science) και τη συμμετοχή της κοινότητας. Βασίστηκε στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του WWF Ελλάς «Φύλακες του Δάσους», το οποίο στοχεύει στην περιβαλλοντική αποκατάσταση και την ευαισθητοποίηση μετά από δασικές πυρκαγιές.
Το πρόγραμμα προσέφερε μια μοναδική ευκαιρία για διαθεματική προσέγγιση, άμεσα συνδεδεμένη με το Πρόγραμμα Σπουδών στο Δημοτικό, ενσωματώνοντας μαθήματα όπως η Γλώσσα, τα Μαθηματικά, η Γεωγραφία, η Μελέτη Περιβάλλοντος και η Πληροφορική.
Οι συμμετέχοντες/ουσες ήταν μαθητές/τριες δημοτικού ηλικίας 11–12 ετών, συνολικά περίπου 80. Η πρωτοβουλία υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές, τους/τις διευθυντές/ριες των σχολείων, περιβαλλοντικούς εκπαιδευτές και την ομάδα του WWF Ελλάς, με ισχυρή υποστήριξη από τον Δήμο Κηφισιάς.
Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με τα εγκαίνια του πάρκου τσέπης στις 27 Μαρτίου 2026, παρουσία μαθητών/τριών, εκπαιδευτικών και αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Στάδια υλοποίησης έργου:
- Στάδιο 1: Περιβαλλοντική Παρατήρηση & Επιστήμη των Πολιτών
Προετοιμασία (90 λεπτά – 2 συνεδρίες): Όλοι/ες οι συμμετέχοντες/ουσες μαθητές/τριες εισήχθησαν στο πρόγραμμα "Οι Φύλακες του Δάσους" του WWF, στην έννοια της Επιστήμης των Πολιτών και στις φυσικές διαδικασίες αναγέννησης (π.χ. διασπορά σπόρων, βλάστηση από ρίζες ή πρέμνα) για να μάθουν πώς να παρατηρούν και να τεκμηριώνουν τις περιβαλλοντικές αλλαγές.
Επιπλέον, οι μαθητές/τριες χρησιμοποίησαν το πρόγραμμα Space Copernicus της ΕΕ για να εντοπίσουν την καμένη περιοχή κοντά στην οποία θα δημιουργηθεί το πάρκο τσέπης. Συνέκριναν τις τρέχουσες δορυφορικές εικόνες της πληγείσας περιοχής με παλαιότερες πριν από την πυρκαγιά. Αυτή η δραστηριότητα είχε ως στόχο να βοηθήσει τους/τις μαθητές/τριες να κατανοήσουν οπτικά τις επιπτώσεις των πυρκαγιών στο φυσικό περιβάλλον, να αναπτύξουν την παρατήρησή τους και να καλλιεργήσουν το αίσθημα ευθύνης για την αποκατάσταση του περιβάλλοντος.
Για να αναγνωρίσουν και να εξοικειωθούν οι μαθητές/τριες με τα κυριότερα ελληνικά δασικά είδη που μπορεί να συναντήσουν κατά την επίσκεψή τους στο καμένο δάσος, έπαιξαν γνωστά παιχνίδια στην τάξη, όπως παιχνίδια μνήμης (ψηφιακά και έντυπα) και «Μάντεψε ποιος;», χρησιμοποιώντας κάρτες οικογενειών δέντρων και φυτών.
Στο επόμενο μάθημα, χωρίστηκαν σε ομάδες με βάση τους ρόλους τους που τους έδωσε ο/η εκπαιδευτικός και δημιούργησαν ετικέτες με ονόματα που έδειχναν το «επάγγελμά» τους (Κτηνοτρόφοι, Αρχιτέκτονες Τοπίου, Γεωλόγοι, Τοπογράφοι και Δασολόγοι).
Επίσκεψη πεδίου στον ποταμό Κηφισό (3 ώρες σε εξωτερικό χώρο): Οι μαθητές/τριες επισκέφθηκαν μια καμένη περιοχή κοντά στον ποταμό Κηφισό στις Αδάμες, κοντά στον καθορισμένο χώρο του πάρκου. Εκτός από τους/τις μαθητές/τριες και τους/τις εκπαιδευτικούς τους, στη δράση συμμετείχαν και οι διευθυντές/τριες των τεσσάρων σχολείων, εκπρόσωποι του Δήμου Κηφισιάς, ο δήμαρχος Νέας Φιλαδέλφειας, ο Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Α' Περιφέρειας Αθηνών, ο Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Β' Περιφέρειας Αθηνών και η εκπαιδευτική ομάδα του WWF Ελλάς.
Κατά την άφιξή τους στο χώρο, οι μαθητές/τριες σχημάτισαν ομάδες ανάλογα με τους ρόλους τους και φορούσαν τα σήματα τους. Εργάστηκαν σε ομάδες για να επισημάνουν τις ερευνητικές τους περιοχές χρησιμοποιώντας ειδική ταινία και χρησιμοποίησαν τα φύλλα εργασίας του WWF για να καταγράψουν δεδομένα σχετικά με την αναγέννηση των φυτών, τη βιοποικιλότητα, τη διάβρωση του εδάφους, τα ίχνη ζώων και τις γεωγραφικές συνθήκες.
Συνεργασία & Σπάσιμο πάγου (30 λεπτά σε εξωτερικό χώρο): Για την ανάπτυξη ομαδικού πνεύματος και την εξοικείωση των μαθητών/τριών με το περιβάλλον της επιτόπιας έρευνας, οι εκπαιδευτικοί διοργάνωσαν σωματικά και γνωστικά παιχνίδια (Freeze Frame & My Opinion games) που περιλάμβαναν κίνηση και φαντασία πριν και μετά τις παρατηρήσεις. Οι μαθητές/τριες συγκεντρώθηκαν σε κατάλληλο σημείο για κινητικές δραστηριότητες (χωρίς απότομη κλίση και με προσοχή να μην βλάψουν τη φυσική αναγέννηση).
Ψηφιακή Εισαγωγή Δεδομένων (20 λεπτά): Πίσω στο σχολείο, όλοι/ες οι μαθητές/τριες εισήγαγαν τα ευρήματά τους στην ψηφιακή μορφή της Επιστήμης των Πολιτών του WWF Ελλάς, συνεισφέροντας πολύτιμες πληροφορίες στη βάση δεδομένων ανάκαμψης της οργάνωσης μετά τις πυρκαγιές.
- Στάδιο 2: Σχεδιασμός και Δημιουργία του Πάρκου Τσέπης
Μέτρηση και Σχεδιασμός Χώρου (2 ώρες σε εξωτερικό χώρο): Μαθητές/τριες από το 8ο Δημοτικό Σχολείο Κηφισιάς επισκέφθηκαν τον χώρο του πάρκου και, ως νέοι/ες αρχιτέκτονες τοπίου, μέτρησαν και σχεδίασαν τη μελλοντική ανάπτυξή του διαμορφώνοντας τον φυσικό χώρο σύμφωνα με το όραμά τους.
Ψηφιακή συνεργασία (60 λεπτά): Οι μαθητές/τριες από τα άλλα τρία σχολεία χρησιμοποίησαν τους Χάρτες Google ή ζωγράφισαν το ιδανικό πάρκο τσέπης για να προτείνουν βελτιώσεις στο πάρκο, όπως παγκάκια, κάδους ανακύκλωσης, αρωματικά φυτά και εξοπλισμό παιδικής χαράς.
Επιλογή και δωρεά φυτών (1 επίσκεψη σε εξωτερικό χώρο – 1 ώρα + 1 συνεδρία – 60 λεπτά): Εκπρόσωποι μαθητών/τριών και από τα τέσσερα σχολεία επισκέφθηκαν τοπικά φυτώρια, εντόπισαν ανθεκτικά φυτά χρησιμοποιώντας την εφαρμογή Pl@ntNet και εξασφάλισαν δωρεές θάμνων και ανθεκτικών καλλωπιστικών φυτών. Πίσω στο σχολείο, δημιουργήθηκαν πινακίδες με κωδικούς QR για τα φυτά για να ενημερώνουν τους/τις μελλοντικούς/ές επισκέπτες/τριες του πάρκου.
Ημέρα Δημιουργίας Πάρκου (1 ολόκληρη μέρα): Στις 10 Απριλίου ξεκίνησε η διαδικασία δημιουργίας και τα τέσσερα σχολεία συγκεντρώθηκαν για να φυτέψουν, να σκάψουν και να ποτίσουν το νέο πράσινο που παραδόθηκε στον χώρο την ίδια μέρα από τα τοπικά φυτώρια. Χάρη στην πρωτοβουλία του τμήματος πρασίνου του Δήμου Κηφισιάς, ο χώρος είχε καθαριστεί και προετοιμαστεί από την προηγούμενη μέρα. Με την υποστήριξη εκπαιδευτικών, διευθυντών/τριών σχολείων, δημοτικών κηπουρών και αρχιτεκτόνων τοπίου, οι μαθητές/τριες φύτεψαν επιλεγμένα ανθεκτικά φυτά και τοποθέτησαν ετικέτες των φυτών με κωδικό QR. Χρησιμοποιώντας ταμπλέτες, σάρωσαν και επαλήθευσαν τις πληροφορίες χρησιμοποιώντας την εφαρμογή επιστήμης των πολιτών Pl@ntNet, εντοπίζοντας επίσης υπάρχοντα φυτά και δέντρα στην περιοχή. Παράλληλα, εγκαταστάθηκε και αυτόματο σύστημα ποτίσματος από το τμήμα πρασίνου του Δήμου Κηφισιάς.
Συνέντευξη και Αναστοχασμός: Αυτή η «πράσινη» πρωτοβουλία ολοκληρώθηκε με μία μαθήτρια και έναν μαθητή από το 7ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Φιλαδέλφειας να παίρνουν συνέντευξη από τον τοπικό εκπρόσωπο του Τμήματος Πρασίνου σχετικά με τη συνεργασία και τα σχέδια για περισσότερα πάρκα τσέπης, κλείνοντας τη δράση με μια αίσθηση ολοκλήρωσης και συμμετοχής των πολιτών. Οι μαθητές/τριες ευχαρίστησαν τον εκπρόσωπο, εξασφαλίζοντας την υπόσχεση ότι αυτό το πάρκο θα ήταν μόνο η αρχή για πολλά περισσότερα πάρκα τσέπης που θα δημιουργηθούν κοντά σε περιοχές που επλήγησαν από πυρκαγιά.
Συνέντευξη με υπότιτλους στα ελληνικά & αγγλικά: https://vimeo.com/1077048242/5368463eb2
Στην τελική φάση, το έργο διαδόθηκε μέσω άρθρων που δημοσιεύτηκαν στις ιστοσελίδες των τεσσάρων σχολείων, σε τοπικές ηλεκτρονικές και έντυπες εφημερίδες, στις ιστοσελίδες των δήμων Κηφισιάς και Νέας Φιλαδέλφειας, καθώς και στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο. Στις 27 Μαρτίου 2026 πραγματοποιήθηκαν τα επίσημα εγκαίνια του πάρκου τσέπης, μετά την τοποθέτηση κάδων ανακύκλωσης, περίφραξης, πρόσθετων πάγκων και κούνιας. Οι μαθητές/τριες από όλα τα συμμετέχοντα σχολεία σχεδίασαν την πινακίδα εισόδου με τα ονόματα των σχολείων τους, η οποία τοποθετήθηκε στην είσοδο του πάρκου. Παράλληλα, μοίρασαν στους περαστικούς/ές ενημερωτικό φυλλάδιο που σχεδίασαν και ανακυκλώσιμα γλαστράκια έτοιμα για φύτεμα.
Στα εγκαίνια παρευρέθησαν εκπρόσωποι των εμπλεκόμενων δήμων, διευθυντές/τριες σχολείων, υπεύθυνοι/ες εκπαιδευτικοί, μαθητές/τριες, συντονιστές/τριες περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, σχολικές σύμβουλοι από την Α' και Β' Εκπαιδευτική Περιφέρεια της Αθήνας και η εκπαιδευτική ομάδα του WWF Ελλάς.
Τέλος, το παρόν πρόγραμμα συμμετείχε στον διαγωνισμό Scientix STEM Discovery Campaign 2025, στην κατηγορία Scientix Green Go-Getter Award, και όχι μόνο αναδείχθηκε ανάμεσα στους νικητές, αλλά και επιλέχθηκε για να συμπεριληφθεί στο αποθετήριο Καλών Πρακτικών της Scientix, αναγνωρίστηκε δηλαδή ως ένα καινοτόμο και πρότυπο εκπαιδευτικό έργο με υψηλή ποιότητα, παιδαγωγική αξία και σημαντικό αντίκτυπο.
Για την πληρέστερη διάδοση του έργου, οι υπεύθυνοι/ες εκπαιδευτικοί δημιούργησαν ένα ηλεκτρονικό βιβλίο που παρουσιάζει όλες τις φάσεις της δραστηριότητας με περιγραφή και φωτογραφίες.
Η υλοποίηση του έργου του Πάρκου Τσέπης προσέφερε μια μοναδική ευκαιρία τόσο για τους/τις μαθητές/τριες όσο και για τους/τις εκπαιδευτικούς να συμμετάσχουν σε μια αυθεντική, διεπιστημονική μαθησιακή εμπειρία, η οποία ενίσχυσε την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, την κοινωνική υπευθυνότητα και τη συνεργατική επίλυση προβλημάτων. Μέσα από ποικίλες βιωματικές δραστηριότητες, εργασία πεδίου και την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και μεθοδολογιών της Επιστήμης των Πολιτών, οι συμμετέχοντες/ουσες ανέπτυξαν ένα ευρύ φάσμα δεξιοτήτων.
Τα παρακάτω μαθησιακά αποτελέσματα αποτυπώνουν τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις στάσεις που καλλιεργήθηκαν κατά τη διάρκεια του έργου:
Για τους/τις μαθητές/τριες:
• Ανέπτυξαν περιβαλλοντική συνείδηση και κατανόησαν τις επιπτώσεις, καθώς και τις δυνατότητες αποκατάστασης οικοσυστημάτων που έχουν πληγεί από πυρκαγιές.
• Απέκτησαν βιωματική εμπειρία στην Επιστήμη των Πολιτών, μέσω παρατήρησης και συλλογής πραγματικών δεδομένων πεδίου.
• Εξάσκησαν τη συνεργασία και την επίλυση προβλημάτων, τόσο στο πεδίο όσο και με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων (Google Maps, Pl@ntNet).
• Ενίσχυσαν τον ψηφιακό γραμματισμό τους, χρησιμοποιώντας εφαρμογές κινητών συσκευών και διαδικτυακές πλατφόρμες καταγραφής δεδομένων.
• Ανέπτυξαν αίσθημα υπευθυνότητας και ενεργού πολιτειότητας, συμμετέχοντας ενεργά στον σχεδιασμό και τη φύτευση του πάρκου.
• Βελτίωσαν τις επικοινωνιακές και κοινωνικές τους δεξιότητες μέσα από την ομαδική εργασία και τις συνεντεύξεις που υλοποίησαν οι ίδιοι/ες οι μαθητές/τριες.
Για τους/τις συμμετέχοντες/ουσες εκπαιδευτικούς:
• Ενίσχυσαν τις δεξιότητές τους στη μάθηση μέσω έργου (project-based learning) και στη διαθεματική διδασκαλία.
• Διαπίστωσαν την αξία της βιωματικής, υπαίθριας μάθησης στην ενεργή εμπλοκή των μαθητών/τριών πέρα από τα όρια της τάξης.
• Απέκτησαν πολύτιμη εμπειρία στη δημιουργία αποτελεσματικών συνεργασιών μεταξύ σχολείου και κοινότητας για ουσιαστική περιβαλλοντική εκπαίδευση.
• Παρατήρησαν στην πράξη πώς οι μαθητές/τριες μπορούν να εξελιχθούν σε ενεργούς/ές φορείς αλλαγής, όταν τους δοθούν τα κατάλληλα εργαλεία και καθοδήγηση.
• Εμβάθυναν στην κατανόηση της μετασχηματιστικής δύναμης της Επιστήμης των Πολιτών, όχι μόνο ως μεθοδολογία αλλά και ως στάση ζωής.
• Ανέπτυξαν την ικανότητα ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και της Επιστήμης των Πολιτών στο αναλυτικό πρόγραμμα, μέσω βιωματικών και διερευνητικών προσεγγίσεων μάθησης.
• Ενίσχυσαν τις δεξιότητές τους στη συνεργασία με σχολεία, τοπικές αρχές, ΜΚΟ και την ευρύτερη κοινότητα, με στόχο την προώθηση της βιωσιμότητας και της ενεργού συμμετοχής των πολιτών.
